Выберыце мову

Гісторыя горада Сянно і наваколляў

Сянно — адзін з найстаражытнейшых гарадоў Віцебскай вобласці з багатай гісторыяй, якая сягае каранямі ў XV стагоддзе. Назва горада, верагодна, паходзіць ад гандлю сенам, які вёўся на мясцовых кірмашах, альбо мае фіна-ўгорскае паходжанне.

1442

Першае пісьмовае згадванне

Сянно ўпершыню згадваецца ў дакументах часоў Вялікага Княства Літоўскага: «На ршы ў Обольцех сяло Сянно Мілашу Войшвілову (аддана) князю Адзінцова сяло Прыхабы». Мілаш Войшвілаў атрымаў права кіравання маёнткам ад вялікага князя Казіміра Ягелончыка.

1528

Князі Сянненскія

У спісе войскаў Вялікага Княства Літоўскага згадваюцца князі Сянненскія.

1534

Разбурэнне горада

Маскоўскія войскі Івана Грознага пад кіраўніцтвам ваяводы князя Барыса Гарбатага спалілі Сянно. У гэтым жа годзе Сянно згадваецца як маёнтак Віцебскага павета Вялікага княства Літоўскага.

1542-1545

Судовыя цяжбы за Сянно

Вядзецца судовы працэс паміж уладальнікамі Сянно — князем Дзмітрыем Відуніцкім-Любецкім, яго пасынкам Рыгорам Сянненскім-Грыбоўскім і настаяцелем Оболецкага касцёла за права ўласнасці на маёнтак.

1566

На мяжы Віцебскага ваяводства

Сянно згадваецца пры апісанні мяжы Віцебскага ваяводства: «займучы Сянно зовсім Вятца Плябаньскае, на мяжы князёў Друцкіх, Лукамльскіх, Бяліцу зовсім, Палоннае і Лемніцу, а Аболца і ўсе Смаляне».

1573

Будаўніцтва замка Сапегаў

Дзмітрый Фёдаравіч Сапега будуе ў Сянно замак па класічным узоры XVI-XVII стагоддзяў тыпу "палаца ін фортэца" - крэпасць-палац. Паводле гэтага праекта, палацавыя збудаванні былі пазбаўлены абарончых функцый, якія выконвалі сістэмы фартыфікацыйных збудаванняў вакол палаца. Замак быў разбураны і спалены шведскімі войскамі падчас Паўночнай вайны (1700-1721 гг.). Цяпер на месцы замчышча стаіць фізкультурна-аздараўленчы комплекс.

1574

Уладанне Сянно пераходзіць да Друцкіх-Сакалінскіх

Сянно знаходзілася ва ўладанні Рэгіны Корсак-Сакалінскай. Яе муж Андрыяш Друцкі-Сакалінскі атрымаў горад у якасці пасагу.

1595

Перадача ўладанняў у Сянно

Марцін Курч, былы фелінскі стараста (Фелін - сучасная Эстонія, былая рэзідэнцыя магістра Лівонскага ордэна), афіцыйна перадаў свайму сыну Яўстафію права ўласнасці на чацвёртую частку Сенненскага маёнтка, уключаючы замак, мястэчка і ўсе суправаджальныя ўладанні з цэрквамі і фондамі.

1609

Будаўніцтва касцёла

Уладальнік Сянно Яўстафій Курч узводзіць драўляны касцёл ордэна Францыска Асізскага.

1631

Продаж Сянно Сапегам

Уладальнікамі Сянно зноў былі Друцкія-Сакалінскія. Дачка Андрыяша Друцкага-Сакалінскага Элеанора разам з мужам Мікалаем Рыгоравічам Хлявінскім прадаюць маёнтак канцлеру Вялікага княства Літоўскага Льву Сапегу.

1757

Змена ўладальнікаў Сянно

Уладальнікам Сянно становіцца мінскі кашталян Юзаф Любецкі, аднак у гэтым жа годзе маёнтак пераходзіць да Крыштафа Тышкевіча і яго жонкі Тэрэзы.

1768-1772

Будаўніцтва Троіцкага касцёла

Віленскі архітэктар Іаган Вільгельм Фрэзер па замове ўладальнікаў Сянно Тадэвуша і Ядвігі Агінскіх будуе цагляны касцёл у стылі барока, асвечаны ў гонар Святой Тройцы. З дазволу Папы Рымскага Клімента XIV у яго з Рыма пераносяцца мошчы святога Фортуната. Касцёл дзейнічаў да 1937 года, а ў 1962 годзе быў падарваны.

1772

Заснаванне манастыра і падзел Рэчы Паспалітай

У Сянно пабудаваны францысканскі манастыр, дзе манахі адкрылі першую ў горадзе школу для хлопчыкаў. У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай Сянно ўвайшло ў склад Расійскай імперыі, атрымаўшы статус павятовага горада Аршанскай правінцыі.

1777

Павятовы горад

Сянно становіцца павятовым горадам Магілёўскай губерні.

1778

Упарадкаванне планіроўкі Сянно

Зацверджаны праект упарадкавання планіроўкі Сянно. Паводле яго ў горадзе ўзведзена адміністрацыйнае збудаванне ў стылі класіцызму, якое было разабрана ў 1974-1975 гг. Цяпер на яго месцы знаходзіцца будынак райвыканкама.

1781

Візіт Кацярыны II

22 мая Сянно наведала Кацярына II, якая накіроўвалася з Полацка ў Магілёў на сустрэчу з аўстрыйскім імператарам Іосіфам II. У сваім дзённіку яна адзначыла: «Дарога паміж Сянно і Шкловам месцамі вельмі жывапісная і падобная на ангельскі парк».

1781

Зацвярджэнне герба Сянно

Указам расійскай імператрыцы Кацярыны II зацверджаны герб Сянно: дзве залатыя косы на зялёным полі пад выявай двухгаловага арла.

1796

Беларуская губерня

Сянно пераходзіць у склад Беларускай губерні.

1802

Вяртанне ў Магілёўскую губерню і візіт вучонага

Сянно зноў уваходзіць у склад Магілёўскай губерні. У гэтым жа годзе горад з інспекцыяй вучылішчаў наведаў расійскі мінералог В.М. Севергін, які даследаваў мясцовы крыніцу «Каплічка» і адзначыў лячэбныя ўласцівасці яго сяродароднай вады. Крыніца, над якой раней стаяла невялікая царква (разобрана ў 1937 годзе), сёння з'яўляецца помнікам прыроды і сімвалам горада.

1812

Айчынная вайна 1812 года

Сянно адыграла важную стратэгічную ролю ў Айчыннай вайне 1812 года як ключавы пункт на шляху руху рускіх і французскіх войскаў. Праз горад праходзілі разведвальныя атрады, тут сцягваліся сілы Мюрата, і разглядаліся шляхі адступлення Напалеона. Рускія войскі пад камандаваннем Кутузава кантралявалі гэты раён, каб блакаваць магчымыя шляхі адступлення французскай арміі.

1860

Будаўніцтва Пакроўскай царквы

У гэтым жа годзе ўладальнік горада Ксаверый Пуслоўскі будуе ў Сянно драўляную Пакроўскую царкву, якая была разбурана ў 1939-1940 гадах. Цяпер на яе месцы знаходзіцца рэдакцыя раённай газеты «Голас Сенненшчыны».

1861

Вялікі пажар у Сянно

25 мая 1861 года ўзнік адзін з найбуйнейшых пажараў на тэрыторыі горада Сянно. У выніку згарэла большая частка горада, засталося толькі некалькі дамоў па краях. Згарэла таксама і праваслаўная Мікалаеўская царква.

1862

Новы герб

Б. Кёне распрацаваў праект герба: у зялёным шчыце 2 залатыя накрыж пакладзеныя косы.

1864

Закладанне новай царквы і адкрыццё вучылішча

10 верасня 1864г. адбылося закладанне новай царквы ў гонар св. Мікалая Цудатворцы на месцы згарэлай Мікалаеўскай. У гэты жа дзень у горадзе адбылося адкрыццё 2-класнага народнага вучылішча.

1865

Павятовае вучылішча

У Сянно працуе павятовае вучылішча, у якім выкладае вядомы этнограф, фалькларыст, краязнаўца, гісторык, заснавальнік беларускай гуманітарнай навукі Яўдакім Раманаў.

1867

Мікалаеўскі сабор

На месцы былой уніяцкай царквы Іллі Прарока ў Сянно ўзводзіцца цагляны праваслаўны Мікалаеўскі сабор — галоўны храм павета. Пабудаваны па ўзоры рускай архітэктуры XVII стагоддзя. Разобраны на цагліны ў 1934 годзе па загадзе Сенненскага райкама КП(б)Б, з якіх у 1935 годзе пабудавалі Дом культуры. У 1961 годзе на гэтым месцы была ўзведзена сярэдняя школа №2.

1877

Візіт Напалеона Орды

30 ліпеня ў Сянно прыехаў вядомы беларускі мастак, кампазітар, музыкант Напалеон Орда, які зрабіў акварэльны малюнак мястэчка. Праца знаходзіцца ў народным музеі Кракава (Польшча). Каляровая копія, зробленая краязнаўцам Васілём Бандаровічам, захоўваецца ў цэнтральнай раённай бібліятэцы.

1883

Тэлеграфная сувязь

Да Сянно пракладзена тэлеграфная лінія, дзейнічала паштовая станцыя.

1887

Пераўтварэнне царквы ў сабор

27 лютага 1887 года было накіравана пісьмо імператрыцы з прапановай аб узвядзенні прыходскай Мікалаеўскай царквы ў горадзе Сянно ў саборную з адпаведным павелічэннем царкоўнага складу. Загад быў ухвалены ў гэтым жа годзе, і крыху пазней саборная Мікалаеўская царква была ўзведзена.

1897

Перапіс насельніцтва

У горадзе пражывала 4100 жыхароў, з іх 2471 іўдзейскага веравызнання (60%).

1903

Жаночае вучылішча

Заснавана Сенненскае жаночае прыходскае вучылішча.

1903-1904

Янка Купала ў Бяліцы

Класік беларускай літаратуры Янка Купала (Іван Дамінікавіч Луцэвіч) служыў у маёнтку Свяцкіх у Бяліцы.

1904

Прамысловае развіццё

Дзейнічала 10 прамысловых і 6 рамясловых прадпрыемстваў, друкарня, бібліятэка, 2 бальніцы.

1907

Кніга пра Сенненскі павет

Выйшла ў свет кніга краязнаўцы К.Ц.Анікевіча, вучня Яўдакіма Раманава, «Сенненскі павет Магілёўскай губерні».

1914

Будынак земскай управы

У Сянно па вуліцы Савецкай (былой Садовай або Афіцэрскай) узведзены будынак земскай управы — узор грамадзянскага стылю з элементамі класіцызму. Сёння ў ім размяшчаюцца краязнаўчы музей, Дом рамёстваў і дзіцячая бібліятэка.

1917

Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў

У сакавіку створаны Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. У лістападзе ў Сянно ўстаноўлена савецкая ўлада.

1918

Савецкая ўлада і газета

27 лютага ў Сянно адбыўся першы павятовы з'езд Саветаў сельскіх, рабочых і салдацкіх дэпутатаў. 1 мая выйшаў першы нумар газеты «Известия Исполкома» (цяпер «Голас Сенненшчыны»). 9-10 жніўня падаўлена паўстанне левых эсэраў.

1919

У складзе РСФСР

Сянно ўвайшло ў склад Віцебскай губерні РСФСР.

1919-1920

Педагагічныя курсы і паэт Зязюля

У Сянно працавалі вышэйшыя педагагічныя курсы. У гэты жа час памёр вядомы беларускі клерыкальны паэт, грамадскі дзеяч «нашаніўскага» перыяду, сябра Янкі Купалы і Якуба Коласа Андрэй Зязюля (сапраўднае імя — Аляксандр Сцяпанавіч Астромовіч). Быў ксяндзом сенненскага касцёла. Пахаваны ў Сянно, але дакладнае месца пахавання невядома.

1924

Стварэнне Сенненскага раёна

17 ліпеня створаны Сенненскі раён у складзе Віцебскай акругі.

1925

Чыгуначная лінія

Па тэрыторыі раёна (у 15 кіламетрах ад Сянно) пракладзена чыгуначная лінія Орша-Лепель.

1928

У складзе Віцебскай вобласці

Сенненскі раён увайшоў у склад Віцебскай вобласці.

1930

Першая электрастанцыя

У Сянно пабудавана першая электрастанцыя.

1932

Льнозавод

У Сянно пачаў працу льнозавод.

1939

Перадваенная перапіс

4305 жыхароў (2805 беларусаў, 1056 яўрэяў, 327 рускіх). Дзейнічалі льнозавод, заатэхнікум, гатэль, бальніца, кінатэатр.

1941

Вялікая Айчынная вайна

6 ліпеня горад заняты нямецкімі войскамі, але ў той жа дзень вызвалены контрударам 20-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П.А. Курачкіна. 6-10 ліпеня пад Сянно адбылася адна з найбуйнейшых танкавых бітваў пачатку вайны (больш за 1500 танкаў з абодвух бакоў) - Лепельскі контрудар. 8 ліпеня горад зноў захоплены. З 10 ліпеня 1941 па 25 чэрвеня 1944 гг. Сенненшчына акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

У лістападзе 1941 года ў Сянно на вуліцы Мічуріна (былая Галынка) фашысты стварылі яўрэйскае гета. Усе яўрэі горада (1056 чалавек) былі сагнаны ў гета і знішчаны. Пад Сянно каля вёскі Казлоўка фашысты расстралялі 965 яўрэяў - жыхароў сенненскага гета.
1942

Партызанская зона

Тэрыторыя Сенненшчыны ўваходзіла ў Сенненска-Аршанскую партызанскую зону.

1943

Падпольныя арганізацыі

У красавіку пачалі дзейнічаць Сенненскія падпольныя райкамы КП(б)Б і ЛКСМБ. У 1943 годзе на тэрыторыі раёна налічвалася 40 падпольных арганізацый і груп агульнай колькасцю 170 чалавек.

1944

Вызваленне

25 чэрвеня 1944 года Сянно вызвалена Чырвонай арміяй.

1961

Універмаг

У Сянно пабудаваны універмаг.

1969

Завод сухога малака

Пачаў дзейнічаць Сенненскі завод сухога абезтлушчанага малака.

1988

Першы Сенненскі марафон

У горадзе прайшоў першы Сенненскі марафон, прысвечаны памяці П.М.Машэрава.

1995

Аб'яднанне

Сенненскі раён і горад Сянно аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку.

1996

Гістарыка-краязнаўчы музей

У жніўні адкрыты Сенненскі раённы гістарыка-краязнаўчы музей.

2003

Новы храм

Першую літургію адслужылі ў новым храме Свяціцеля Мікалая Цудатворцы ў г. Сянно.

2006

Герб і сцяг

20 студзеня Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь №36 зацверджаны герб Сянно і Сенненскага раёна: на зялёным полі дзве перакрыжаваныя залатыя косы. Указам №277 заснаваны сцяг Сянно і Сенненскага раёна.

2011

Помнік танкістам

10 верасня на Камсамольскай плошчы ў Сянно ўстаноўлены помнік (танк ІС-3) найбуйнейшай танкавай бітве пад Сянно 1941 года.

2025

Высокая ўзнагарода

Сянно ўзнагароджана вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны» да 80-й гадавіны Перамогі.

Насельніцтва горада Сянно

Год Насельніцтва Заўвага
1803860
1867-692418Усеагульны каляндар
1870-18762427Усеагульны каляндар
18792508Усеагульны каляндар
18812583Усеагульны каляндар
1883-963000Усеагульны каляндар
1897-983300Усеагульны каляндар
1899-19114061Усеагульны каляндар, (па перапісу 1897 г.)
1912-19144200Усеагульны каляндар
19354305
19595368
19705239
19796031
19898991
20068418
20098007
20167385
20177238
20187165
20197092
20237158
20256974